Propozycja Polsko-Szwedzka

Partnerstwo Wschodnie

Istnieje potrzeba wzmocnienia oferty europejskiej na kierunku wschodnim oraz rozwoju Partnerstwa Wschodniego. Partnerstwo takie powinno bazować na Europejskiej Polityce Sąsiedztwa (EPS), wykraczając jednak ponad jej obecny kształt, potwierdzając, z jednej strony, zasadę zróżnicowania w stosunku do sąsiadów, zgodnie z EPS, z drugiej wzmocnienie pomiędzy nimi i UE więzi horyzontalnych. W tym kontekście proponujemy:

• Pogłębienie współpracy dwustronnej. Oferta głębszej integracji z UE powinna obejmować wszystkich partnerów wschodnich. W pierwszej kolejności skorzystałaby z tego Ukraina; kolejne państwa dołączałyby w zależności od ambicji i osiągnięć.
• Stworzenie stałej formuły współpracy wielostronnej, komplementarnej wobec istniejących schematów współpracy regionalnej.

Pogłębiona współpraca dwustronna będzie obejmować:

• Pogłębienie współpracy w zakresie szeroko rozumianej tematyki migracyjnej i dążenie do ruchu bezwizowego jako celu długoterminowego, a w perspektywie krótkookresowej posunięcie się o krok dalej w uelastycznieniu reżimu wizowego. Należy przyjąć mapę drogową dochodzenia do ruchu bezwizowego, z jasno określonymi krokami i warunkami.
• Ustanowienie pogłębionej Strefy Wolnego Handlu, zbudowanej na bazie serii indywidualnie negocjowanych pogłębionych i wszechstronnych umów o wolnym handlu pomiędzy UE i krajami partnerskimi.
• Poszerzenie wsparcia UE dla reform sektorowych zgodnych ze standardami europejskimi.
• Intensyfikacja kontaktów międzyludzkich poprzez poszerzone programy wymian studenckich i akademickich, platformy społeczeństwa obywatelskiego i seminaria, współpracę i wymianę pomiędzy partnerami lokalnymi i regionalnymi itp.
• Dostosowanie metodologii reform wewnętrznych i promocja procesu integracji europejskiej. Nowa generacja Planów Działania, uzgodnionych z każdym z krajów partnerskich, z jasnymi wyznacznikami do osiągnięcia i powiązaniem z dostosowaniem do ustawodawstwa, standardów i norm UE. Reformy powinny być w coraz większym stopniu oceniane przez porównanie ze standardami UE, z właściwym monitoringiem prowadzonym przez Komisję.
• Umowy zastępujące i wykraczające poza obecne umowy o partnerstwie i współpracy (PCA) powinny być zaoferowane wszystkim sąsiadom wschodnim we właściwym czasie i w zależności od postępów w reformach. Nowa, poszerzona umowa z Ukrainą mogłaby służyć za punkt odniesienia, z odpowiednimi dostosowaniami do każdego z krajów partnerskich.
• Zapewnienie dystrybucji funduszy pomocowych UE, odzwierciedlającej postęp w realizacji uzgodnionych celów, jak również zdolności absorpcyjnej.
• Zasada dyferencjacji pomiędzy krajami partnerskimi jest kluczowym elementem.

Współpraca wielostronna

Zasięg geograficzny: Współpraca będzie obejmować 27 krajów UE i 6 partnerów wschodnich objętych EPS: Ukrainę, Mołdowę, Azerbejdżan, Armenię, Gruzję i Białoruś (współpraca z Białorusią początkowo odbywałaby się na szczeblu technicznym i eksperckim – poszerzenie współpracy nastąpi gdy warunki na to pozwolą). Projektami finansowanymi w ramach ENPI mogłaby również zostać objęta Rosja.

Zorientowanie na projekty: Współpraca opierać się będzie na realizacji konkretnych projektów.

Elastyczne uczestnictwo w projektach: Zaangażowanie w działania w ramach współpracy wielostronnej będzie dobrowolne i zależne od zainteresowania poszczególnych krajów konkretnymi projektami.

Komplementarność wobec projektów regionalnych: Współpraca wielostronna ze wschodnimi sąsiadami będzie komplementarna wobec dotychczasowych inicjatyw regionalnych: Synergii Czarnomorskiej i Wymiaru Północnego.

Wartość dodana

• Stymulowanie współpracy wielostronnej pomiędzy samymi wschodnimi partnerami, co sprzyja budowie więzi regionalnych.
• Stworzenie wielostronnego formatu umożliwiającego poruszanie kwestii dotyczących nie tylko regionów Morza Czarnego i Bałtyckiego, ale także wykraczających poza nie, np. dotyczących granicy lądowej, inicjatyw związanych ściśle ze współpracą wschodnich sąsiadów z UE w ramach EPS.
• Poszerzenie oferty wobec Białorusi, nieobjętej do tej pory żadną z inicjatyw wielostronnych UE. Współpraca wielostronna otwierałaby możliwość włączenia różnych grup społecznych takich jak np. młodzieży, małych i średnich przedsiębiorców oraz niższych urzędników do współpracy z Unią Europejską.

Finansowanie

Środki finansowe do realizacji projektów zainicjowanych w ramach współpracy wielostronnej będą pochodzić z już dostępnych funduszy ENPI (m.in. linii budżetowych przeznaczonych na współpracę regionalną we wschodnim sąsiedztwie oraz na współpracę transgraniczną). Wzmocnienie wymiaru wschodniego będzie więc neutralne dla budżetu UE. Środki UE można połączyć z kredytami EBI, EBOiR, a także funduszami przekazywanymi dobrowolnie przez poszczególne kraje członkowskie UE oraz EOG i inne państwa partnerskie (upowszechnienie mechanizmu Trust Fund).

Ramy instytucjonalne

Struktura instytucjonalna powinna mieć charakter jak najbardziej ograniczony i służyć realizacji wyznaczonych celów. Powinna ona opierać się na sprawdzonych mechanizmach wspólnotowych. Adekwatną formułą mogłoby być powołanie Specjalnego Koordynatora oraz stworzenie w miarę potrzeb konkretnych gremiów roboczych (np. konferencji lub stołów). W miarę rozwoju współpracy wielostronnej można rozważyć organizację spotkań ministerialnych Mogą one przyjąć formułę spotkań trojki UE, krajów sąsiedzkich oraz zainteresowanych krajów członkowskich UE. Wielostronna współpraca parlamentarna będzie także użyteczna.

Sfery współpracy

Sfery współpracy można podzielić na następujące obszary tematyczne:

I: polityczny i bezpieczeństwa

demokracja, wspólne wartości, rządy prawa, a także współpraca w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa, służba cywilna, administracja samorządowa;

II: Granice i ruch osobowy

migracje, uelastycznienie reżimu wizowego, infrastruktura graniczna;

III: ekonomiczny i finansowy

wdrażanie reform gospodarczych przewidzianych w Planach Działania; integracja ekonomiczna wschodnich sąsiadów, usuwanie barier handlowych pomiędzy nimi i UE; rozwój sieci transportowych i teleinformatycznych; energia; współpraca pomiędzy niezależnymi regulatorami; turystyka;

IV: środowisko

przeciwdziałanie zmianom klimatycznym, technologie przyjazne dla środowiska, rozwijanie ekologicznej świadomości w społeczeństwie;

V: społeczny

współpraca transgraniczna, kontakty międzyludzkie, rozwój współpracy między organizacjami pozarządowymi, programy edukacyjne, wspólne badania naukowe.