W czerwcu 2004 r. przyjęto Cel Operacyjny UE 2010, który wyznacza kierunki rozwoju wojskowych zdolności reagowania kryzysowego UE. Dokument ten zawiera koncepcję stworzenia sił szybkiego reagowania UE (Grup Bojowych). Ponadto, postanawia m.in. o powołaniu do życia Europejskiej Agencji Obrony, realizacji wspólnej koordynacji przerzutu strategicznego oraz uzyskaniu kompatybilności sprzętu łączności, w tym łączności satelitarnej. Komitet Wojskowy UE przedstawia co pół roku raport w sprawie postępów w poprawie zdolności wojskowych UE (Single Progress Report).

Uszczegółowieniem potrzeb wynikających z ambicji operacyjnych sformułowanych w EHG 2010 był opracowany w 2005 r. Katalog Potrzeb. Katalog ten konfrontowany był z przygotowanym w 2006 r. i zaktualizowanym w 2007 r. (po akcesji Bułgarii i Rumunii) Katalogiem Sił - zestawieniem narodowych potencjałów wojskowych przeznaczonych do ewentualnego użycia na potrzeby UE. W oparciu o te dane powstał Katalog Postępów.

Prace nad Katalogiem Postępów (Progress Catalogue 2007 - PC 07), który jest jednym z elementów unijnego planowania wojskowego sfinalizowano w 2007 r. Wskazuje on na braki w zdolnościach wojskowych UE i wynikające stąd potencjalne zagrożenia dla przebiegu operacji prowadzonych w ramach EPBiO. Zasygnalizowanie niedoborów umożliwia ustalenie priorytetów w rozwoju zdolności UE.

W grudniu 2008 r. Rada Europejska przyjęła deklarację w sprawie wzmocnienia zdolności w dziedzinie EPBiO, stanowiącą podsumowanie starań Prezydencji francuskiej w tym zakresie.

Dokument odzwierciedla ambicje UE w zakresie polityki bezpieczeństwa w najbliższych latach, ale nie jest formalnym zobowiązaniem do ich realizacji. UE zadeklarowała  polityczną wolę ewentualnego przeprowadzenia równolegle, choć przy różnym stopniu zaangażowania, dwóch poważnych operacji stabilizacyjnych (z udziałem do 10 tysięcy personelu wojskowego), dwóch operacji szybkiego reagowania, przy wykorzystaniu m.in. Grup Bojowych, operacji ewakuacji ludności cywilnej, misji obserwacyjnej dotyczącej zakazu żeglugi morskiej lub lotów powietrznych, operacji humanitarnej (cywilno-wojskowej) oraz kilkunastu misji cywilnych w zakresie EPBiO.

Państwa wyraziły gotowość do poszukiwania nowych sposobów poprawy efektywności wspólnego wykorzystania zasobów na potrzeby powyższych operacji m.in. poprzez specjalizację i wspólne ponoszenie kosztów użytkowania określonych środków lub ich zakupu oraz projekty umożliwiające wspólne wykorzystanie określonych zdolności. Czołową instytucją służącą rozwojowi zdolności wojskowych UE pozostaje jednak Europejska Agencja Obrony (EDA).

Prezydencji francuskiej udało się zainicjować działania na rzecz konkretnych projektów dotyczących projekcji sił, wymiany informacji i satelitarnych środków obserwacji, ochrony sił oraz poprawy ich interoperacyjności, jakie realizowane będą w najbliższych kilku latach przez EDA lub kraje członkowskie. Ich dalszy rozwój jest jednak uzależniony od woli politycznej państw.

Za równie istotny uznano rozwój Europejskiej Bazy Technologicznej i Przemysłowej (European Defence Technological and Industrial Base, EDTIB), który miałby być prowadzony poprzez transnarodowe grupy przemysłowe działające w oparciu o kluczowe technologie i wspierane przez sieć małych i średnich przedsiębiorstw. Celem jest większe uniezależnienie producentów europejskich od rynków zewnętrznych, przy zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw. Wkład do tego procesu stanowi implementacja w ramach EDA międzyrządowego reżimu dotyczącego zamówień w dziedzinie obronności, a także dyrektywy wspólnotowe w sprawie transferu wewnątrzwspólnotowego produktów związanych z obronnością i w sprawie koordynacji procedur  zamówień publicznych w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa. Działania te powinny ułatwić handel produktami obronnymi pomiędzy członkami UE oraz przyczynić się do większej przejrzystości procedur zamówień sprzętu obronnego.

Grupy Bojowe UE. Zaangażowanie Polski.

Grupy Bojowe UE (GB) to jednostki szybkiego reagowania w sile 1500 żołnierzy każda, zdolne do samodzielnego utrzymania się w obszarze działań, wyposażone we własne środki transportu strategicznego, wystawiane przez państwa członkowskie. Koncepcja GB, rozwijana od  2004 r., zakłada możliwość rozmieszczenia sił w rejonie operacji w ciągu 10 dni od podjęcia decyzji przez UE, na okres 4 miesięcy. Od stycznia 2007 r. UE dysponuje w każdym półroczu dwiema GB. Oznacza to, że UE jest w stanie prowadzić dwie operacje z wykorzystaniem GB jednocześnie. Opracowano plan dyżurów bojowych sięgający 2010 r.

Sześciomiesięczny dyżur oznacza pozostawianie w gotowości bojowej oddziałów narodowych tworzących GB, bez konieczności ich koncentracji, ani zmiany miejsca stacjonowania. Będzie to mieć miejsce dopiero w przypadku podjęcia decyzji o przeprowadzeniu operacji z użyciem danej GB. Dotychczas GB nie zostały wykorzystane.

Polska wraz z Niemcami, Litwą, Słowacją i Łotwą zadeklarowała utworzenie wspólnej GB pod rotacyjnym polsko-niemieckim dowództwem. Polska jako pierwsza weźmie na siebie rolę framework nation (państwa ramowego). Dyżur bojowy tej Grupy planowany jest na pierwszą połowę 2010 r. Polska odpowiada za organizację dowództwa sił i elementu bojowego grupy (ok. 750 osób, nie licząc dowództwa sił, elementów jego zabezpieczenia i narodowych elementów wsparcia).

Podczas spotkania Ministrów Obrony Polski, Francji i Niemiec w Wieliczce w lipcu 2006 r. zadeklarowano gotowość utworzenia do 2013 r. weimarskiej GB. Jako państwo ramowe Polska zobowiązała się do wystawienia dowództwa grupy, batalionu zmechanizowanego wyposażonego w transportery opancerzone oraz pododdziałów wsparcia – razem ponad 50 proc. stanu osobowego całości sił.

W 2007 r. ministrowie obrony narodowej Grupy Wyszehradzkiej zadeklarowali wolę utworzenia Wyszehradzkiej Grupy Bojowej (WGB) z udziałem Ukrainy. Decyzję tę zaakceptowali również Szefowie Sztabów. Nie ustalono konkretnej daty utworzenia WGB, choć mówi się o roku 2015. Nie ustalono także, które z państw mogłoby objąć funkcję państwa ramowego.

Wojskowe zdolności szybkiego reagowania są ważnym instrumentem EPBiO. Jednakże ponoszenie wysokich kosztów utrzymania Grup Bojowych w stanie gotowości w sytuacji braku politycznej woli ich użycia rodzi pytania o przyszłość tej formuły. W tym kierunku, powinna pójść dalsza debata na temat komponentu wojskowego EPBiO. Spodziewamy się, że temat podejmie prezydencja Szwedzka (pokłosie braku użycia nordyckiej GB w Czadzie wobec trudności z generowaniem sił).

Europejska Agencja Obrony (European Defence Agency – EDA).

Europejska Agencja ds. Rozwoju Zdolności Obronnych, Badań, Zakupów i Uzbrojenia (Europejska Agencja Obrony – EDA) została powołana do życia decyzją Rady UE z lipca 2004 r. Jej głównym obszarem działania jest wspieranie państw członkowskich w ich wysiłkach na rzecz poprawy zdolności w dziedzinie EPBiO. Agencja ma przede wszystkim koordynować rozwój wspólnych projektów obronnych i współpracę producentów sprzętu obronnego. W założeniu powinna przyczyniać się do racjonalizacji i redukcji kosztów polityki zbrojeniowej oraz poprawy konkurencyjności produktów europejskiego przemysłu obronnego na rynkach światowych.

EDA stanowi istotny mechanizm wzmocnienia europejskiej bazy technologicznej i produkcyjnej. Przemysłowe potencjały obronne zyskały możliwość wszechstronnego rozwoju – pozyskania nowych technologii i kapitału, zdobycia nowych zamówień, udziału w europejskich programach, co powinno potencjalnie przekładać się na maksymalizację wykorzystania mocy przerobowych i poszerzenie rynków zbytu. Agencja opracowała w 2008 roku Plan Rozwoju Zdolności UE (Capabilities Development Plan - CDP), który przedstawia pełny obraz potrzeb w zakresie zdolności, trendów oraz potencjalnych braków w perspektywie 2025 r.

W 2008 r. zainicjowano w ramach EDA dwa duże programy technologiczno-obronne. Projekt Europejskiej Floty Transportu Powietrznego (European Air Transport Fleet – EATF) ma wyjść naprzeciw potrzebom państw europejskich w zakresie strategicznego transportu powietrznego. Zakłada wspólny zakup i eksploatację samolotów transportowych A-400M (alternatywnie – wykupieniu określonych ilości godzin lotu). Samoloty wchodzące w skład floty przeznaczone byłyby do zabezpieczenia potrzeb krajowych, jak również wynikających z udziału w operacjach NATO, UE i ONZ. W ramach Inicjatywy Śmigłowcowej wyodrębniono trzy kierunki działania: szkolenie załóg śmigłowców, programy modernizacyjne oraz współpracę w zakresie zabezpieczenia logistycznego śmigłowców podczas operacji.

Polska aktywnie uczestniczy w wielu programach i projektach EDA. Współpraca ta może stanowić dla nas ważne źródło pozyskania technologii, wejścia do współpracy z europejskimi partnerami oraz ograniczenia kosztów pozyskania poszczególnych zdolności. Jesteśmy szczególnie zaangażowani w Program Badawczy w obszarze Ochrony Wojsk. Polska, podobnie jak Niemcy, zgłosiła swój udział z kwotą 10 mln euro i stanowi wraz z Francją (12 mln euro) grupę największych udziałowców tego Programu. Ideą stworzenia Programu jest skupienie wysiłków europejskich naukowców w celu opracowania nowych technologii obronnych dla ochrony żołnierzy. Interesujące mogą być dla nas inicjatywy, w których jeszcze nie uczestniczymy, jak np. program rozwoju Europejskiej Floty Transportu Strategicznego (EATF), czy programy dotyczące modernizacji floty śmigłowców państw europejskich i rozwijania współpracy w zakresie szkolenia pilotów. Polska będzie angażować się w poszczególne projekty dokonując każdorazowo kalkulacji kosztów i profitów.