Państwa uczestniczące OBWE zobowiązały się do przestrzegania wielu politycznie wiążących decyzji związanych z wymiarem ludzkim Organizacji. Od 1990 r. rozwinęły specjalne instytucje i mechanizmy promujące respektowanie zobowiązań. Główną instytucją, która zajmuje się monitorowaniem zobowiązań OBWE z zakresu wymiaru ludzkiego a także służy pomocą państwom członkowskim w ich realizacji jest Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka z siedzibą w Warszawie (Office for Democratic Institutions and Human Rights - ODIHR). Problematyką szeroko rozumianego wymiaru ludzkiego zajmują się również: Wysoki Komisarz do spraw Mniejszości Narodowych (będący jednocześnie instrumentem dyplomacji prewencyjnej) i Przedstawiciel OBWE do spraw Wolności Mediów.

Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka zostało ustanowione, na mocy postanowień Paryskiej Karty Nowej Europy, w roku 1990 jako Biuro Wolnych Wyborów. Jego początkowym zadaniem było ułatwianie kontaktów i wymiany informacji dotyczącej wyborów, jakie mają miejsce na obszarze OBWE. W 1992 r. podczas Spotkania Ministerialnego w Pradze rozszerzono znacznie mandat Biura zmieniając jednocześnie jego nazwę na obecną.

Działalność ODIHR można podzielić na dwa podstawowe nurty:

1/ wybory – organizacja, przeprowadzanie i monitorowanie wyborów, pomoc techniczna i prawna, przegląd i reforma legislacji wyborczej, szkolenia członków komisji wyborczych oraz obserwatorów krajowych i międzynarodowych;

2/ demokratyzacja – przegląd i reforma krajowych legislacji, pomoc w budowie instytucji demokratycznych, jak np. rzecznika praw obywatelskich, realizacja szeregu programów promujących społeczeństwo obywatelskie, działania na rzecz wzmocnienia niezależności mediów (warsztaty i szkolenia dla dziennikarzy), wspieranie organizacji pozarządowych, szkolenia funkcjonariuszy policji i służby granicznej, upowszechnianie w językach narodowych wiedzy o prawach człowieka (radiowe i telewizyjne programy, publikacje), programy integracji społecznej. Ponadto w ODIHR mieści się „punkt kontaktowy” dla Romów.

Obecnie do wymienionych powyżej działań należy dołączyć aktywność Biura w zakresie promocji  tolerancji i walki z dyskryminacją, promocji praw kobiet, zwalczania handlu ludźmi oraz szeroko pojętego wymiaru ludzkiego bezpieczeństwa, szczególnie na obszarze b. ZSRR i Bałkanów.

Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka zatrudnia ok. 150 pracowników, w tym 70 obywateli polskich. ODIHR jest największą instytucją międzynarodową mającą swoją siedzibę w Polsce.